مرکز تحقیقات هنراسلامی نگاره سفالینه 2476-3411 1 2 2025 12 22 Themes of Quranic Stories and Religious Traditions in Folk Painting of the Qajar Period (A Case Study of Folk Painting in the Mazandaran Province) مضامین قصص قرآنی و روایات دینی در نقاشی عامیانه دوره قاجار (بررسی موردی نقاشی عامیانه در مازندران) 176 201 168662 FA فتانه محمودی استادیار گروه صنایع دستی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران. Journal Article 2024 06 15 The themes in paintings in every historical period are closely related to popular culture; thus the legends and beliefs of people play a significant role in their formation. The Qajar period is one of the historical periods of Iran from which many paintings have survived. Some of the traditional paintings of the Qajar period are available in the Mazandaran province. Examining the themes of such paintings can shed light on Iranian culture. The present research has been written in a descriptive and analytical way and by relying on data from library sources and field observations. The effect of motifs on the developments and events of the Qajar period include the spread of Ta'ziyeh in Iran, the use of lithography in the production of printed literary copies and the expansion of popular literature and art. The key issue under study in this article is to examine the folk stories of the Qajar era and how artworks with the mentioned themes are created and to scrutinize their relationship with the identity of Mazandaran art. The findings of the research indicate the event of the Ascension of the Prophet and the story of Solomon from the book “Qesas-al Anbia” are repeatedly depicted on the buildings of Mazandaran. The formation of a religious building as a place to hold Ta’zieh and religious ceremonies initiated from the Qajar era. The political events of the Qajar period and the religious beliefs of the people have played a prominent role in the formation of the identity of this region and have preserved and strengthened the cohesion of the people of this region from the past to the present day.<br /><strong>Research aims:</strong><br /><br />Studying the place of Quranic and religious themes in the traditional paintings of the Qajar period in Mazandaran.<br />Investigating the relationship between folk beliefs and the religious atmosphere of the Qajar period in the themes of traditional paintings of this period.<br /><br /><strong>Research questions:</strong><br /><br />What is the place of Quranic stories and religious themes in the traditional paintings of the Qajar period in Mazandaran?<br />What is the role of the beliefs and religious atmosphere of the Qajar period in portraying the themes of the traditional paintings of this period?  مضامین موجود در نقاشی‌ها در هر دورۀ تاریخی ارتباط تنگاتنگی با فرهنگ عامه دارند و افسانه‌ها و اعتقادات مردم نقش به‌سزایی در شکل‌گیری آن‌ها داشته‌اند. دورۀ قاجار یکی از ادوار تاریخی ایران است که نقاشی‌های زیادی  از آن برجای مانده است. بخشی از نقاشی‌های سنتی دورۀ قاجار در استان مازندران موجود است. بررسی مضامین این نقاشی‌ها می‌تواند گوشه‌ای از فرهنگ ایران را آشکار سازد. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیل و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی به رشته تحریر درآمده است. تأثیرپذیری نقوش از تحولات و رخدادهای دورۀ قاجار ازجمله رواج تعزیه در ایران، استفاده از صنعت چاپ سنگی در تولید نسخ ادبی چاپی و گسترش ادبیات و هنر عامه، مسئله‌ای است که این پژوهش دنبال می‌کند. موضوع کلیدی در این مقاله، مسأله بررسی نقش قصص با چگونگی خلق آثار هنری با این مضامین و ارتباط آنها با هویت هنر مازندران در دوره قاجار می‌باشند. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که داستان معراج پیامبر و سلیمان نبی، از مجموعه داستان‌های قصص‌الانبیاء است که مکرر در بناهای شهر مازندران به تصویر کشیده شده‌اند. شکل­گیری بنای مذهبی به‌عنوان مکانی جهت برگزاری تعزیه و مراسم مذهبی از دوران قاجار بوده است. وقایع سیاسی دورۀ قاجار و اعتقادات مذهبی مردم، نقش برجسته‌ای در شکل‌گیری هویت این منطقه داشته و باعث حفظ و تقویت انسجام مردم این منطقه از ادوار گذشته تا به امروز بوده‌اند.<br /><strong>اهداف پژوهش:</strong><br /><br />واکاوی جایگاه مضامین قرآنی و دینی در نقاشی سنتی دورۀ قاجار در مازندران.<br />بررسی ارتباط باورهای عامیانه و فضای مذهبی دورۀ قاجار در مضامین نقاشی‌های سنتی این دوره.<br /><br /><strong>سؤالات پژوهش:</strong><br /><br />قصص قرآنی و مضامین دینی چه جایگاهی در نقاشی‌های سنتی دورۀ قاجار در مازندران دارند؟<br />باورهای عامیانه و فضای مذهبی دورۀ قاجار در مضامین نقاشی‌های سنتی این دورۀ چه نقاشی داشته است؟ https://www.syssofalinehjournal.ir/article_168662_801e8ef91c8e6850312582f3f68fb3f5.pdf